Drukarnik™ вылучае b-варыянты і пазабазавае.
Ці дапушчальна правяраць ТСБМ-1984 па правілах-2010?
легчы, лягу, ляжаш, ляжа; ляжам, ляжаце, лягуць; прошлы час лёг, лягла і легла, лягло і легла; загадны лад ляж; закончанае трыванне
1. Прыняць ляжачае, гарызантальнае становішча (пра чалавека і жывёл); процілеглае устаць. Пад ценем дубоў .. [аграном і Крушынскі] разлажылі с[у]рвэтку і ляглі адзін супроць аднаго. ← Змітрок Бядуля. Дома [Мікола] моўчкі распрануўся і лёг на сваёй самаробнай канапе. ← Алесь Якімовіч. / У спалучэнні са словамі, якія паказваюць, у якім становішчы знаходзіцца ляжачы. Легчы на бок. Легчы на спіну. Легчы ніцма. // Паступіць на лячэнне (у бальніцу, шпіталь). Паранены, .. [Блінке] вымушан быў легчы ў шпіталь. ← Іван Шамякін.
2. Размясціцца спаць, адпачываць. Дзеці леглі даўно, Толькі маці не спіць. ← Якуб Колас. Каб нікога не будзіць, .. [Тварыцкі] лёг у адрынцы. ← Кузьма Чорны.
3. пераноснае значэнне Загінуць, пасці ў баі, барацьбе. — Горад мой, горад мой, Колькі гордых іх, мужных і смелых Тут лягло пад табой, На руінах тваіх анямелых?! ← Максім Танк. І стаяць пабрацімы, Хоць радзее іх строй. Хто там лёг за радзіму — Кожны паўшы — герой! ← Антон Бялевіч.
4. (1 і 2 асоба дзеяслова не ужыв.) Апусціцца на якую-н. паверхню, прыняць гарызантальнае становішча. Ліст лёг на траву. Снарады ляглі ў лагчыну. ▪ Не паспела .. [Аня] апамятацца, як рука яе лягла на круты Васілёў плячук. ← Алена Васілевіч. Пульхны ружовы блін лёг на свежы абрус, засланы на ўслоне ля печы. ← Мікола Ваданосаў. // Размясціцца дзе-н., укласціся ў што-н. якім-н. чынам. Цэгла лягла ў мур. ▪ Ляглі ў зямлю першыя зерні будучага ўраджаю. ← газета «Літаратура і мастацтва». // пераважна безасабовая форма; пераноснае значэнне Патраціць чаго-н. вельмі многа (з карысцю або без карысці). [Дзядзька Сымон:] — Пачакай трохі, сынку. Бач, якое хараство ў полі — Я гляджу і думаю: колькі тут людское працы лягло! ← Кузьма Чорны.
5. (1 і 2 асоба дзеяслова не ужыв.). Заняць, ахапіць якую-н. прастору; распасцерціся. Калгаснае поле шырока лягло. ← Міхась Машара. Вузкаю палоскаю .. Лёг за нашай вёскаю старадаўні лес. ← Пятро Глебка. // Пралегчы, прайсці, працягнуцца. Дарогі ляглі ад сяла да сяла. ← Кастусь Кірэенка. У два рады між палёў Роўна рэйкі ляглі. ← Якуб Колас.
6. (1 і 2 асоба дзеяслова не ужыв.). Распаўсюдзіцца па паверхні, пакрыць сабою што-н. Тоўстым пластом лёг на саламяных стрэхах снег. ← Якуб Колас. Чырванаватае святло малой лямпы лягло на твары людзей. ← Кузьма Чорны. / Пра загар, маршчыны і пад. Густа ляглі маршчынкі каля вачэй. ← Георгій Шчарбатаў. Вось так з гадамі лёгка і нячутна На нашы скроні ляжа сівізна. ← Пятро Глебка. // Устанавіцца, настаць. Першая ваенная зіма ўсюды лягла вельмі рана. ← Іван Шамякін. Вечар лёг за вокнамі раптоўна і густа. ← Янка Скрыган.
7. (1 і 2 асоба дзеяслова не ужыв.); пераноснае значэнне Распаўсюдзіцца на каго-, што-н.; стаць чыім-н. абавязкам. Па Нініны плечы лягла ўся гаспадарка. ← Мікола Гроднеў. — Ведаеце, у выпадку чаго ўся адказнасць ляжа на вас. ← Міхась Машара.
8. пераноснае значэнне У спалучэнні са словамі «на душу», «на сэрца», «на сумленне» азначае: стаць прадметам пастаянных турбот, трывогі, роздуму і г. д. І гора нам легла на сэрцы, Нібыта цяжкая руда... ← Міхась Калачынскі. Я ніколі не думаў, што можа такая страшная пустэча легчы на сэрца і такая пакутлівая бяздумнасць на галаву... ← Міхась Стральцоў.
9. Прыняць якое-н. становішча, узяць які-н. напрамак (пра самалёты, судны). Самалёт цвёрда лёг на свой курс — на захад. ← Іван Новікаў.
•••
Легчы ў дрэйф — расставіць парусы так, каб судна заставалася прыблізна на адным месцы.
Легчы касцьмі — загінуць у баі; памерці.
Легчы пад нож — пайсці, легчы на аперацыю.
Легчы ў аснову — з'явіцца асновай, галоўным утваральным элементам чаго-н.
Легчы ў зямлю (у труну, у магілу) — памерці.