Drukarnik™ вылучае b-варыянты і пазабазавае.
Ці дапушчальна правяраць ТСБМ-1984 па правілах-2010?
сядзець, сяджу, сядзіш, сядзіць; сядзім, седзіце, сядзяць; незакончанае трыванне
1. Займаць такое становішча, пры якім тулава апіраецца на што-н. ніжняй сваёй часткай. Сядзець на ложку. Сядзець на крэсле. ▪ [Рыбак:] — Сяджу гэта я на беразе, цікую за паплаўком. ← Алесь Якімовіч. [Віця] ўстаў з мяха, на якім сядзеў, і адчуў, што цяжка стаяць. ← Аркадзь Чарнышэвіч. / З акалічнаснымі словамі, якія паказваюць асаблівасці такога становішча. Сядзець падкурчыўшы ногі. ▪ Даўгі Мірон сядзеў на кукішках на дне выдзеўбанага чоўна. ← Янка Маўр. // Быць у такім становішчы, пры якім тулава змяшчаецца на чым-н. сваёй ніжняй часткай і пярэднімі лапамі (пра сабаку, ваўка, ката і пад.). Сядзіць сабе [кот Фядот], дрэмле, мурлыкае. ← Янка Брыль. Высока на галінцы Вавёрачка сядзіць. ← Янка Журба. // Знаходзіцца па якім-н. месцы, паверхні, не рухаючыся (пра птушак, насякомых). Белабока сарока сядзіць на лазе І дзяцей сваіх кліча. ← Змітрок Бядуля. Дзіма ляжаў і хроп пад кустом, а на носе ў яго сядзела вялікая шызая муха. ← Міхась Даніленка.
2. Знаходзіцца, быць дзе-н.; праводзіць час дзе-н., у каго-н. доўга, пастаянна. [Сябры:] — Якія ж мы цыганы, калі будзем сядзець на месцы. Вандраванне — наша стыхія. ← Анатоль Астрэйка. [Ярохін] з усмешкай успомніў, што ў дзяцінстве вельмі любіў сядзець на вышках, калі дождж вось так барабаніць па гонтавым даху. ← Іван Шамякін. // Знаходзіцца дзе-н. з мэтай адпачынку, забавы і пад. Сядзець у рэстаране. Сядзець у гасцях. // размоўнае слова Праходзіць паўторны курс навучання, набываць якія-н. веды (другі раз). Калісьці ў першым класе .. [Рыгор] сядзеў два гады і таму быў старэйшы за сваіх аднакласнікаў. ← Мікола Ваданосаў. // Жыць, гаспадарыць дзе-н. (на зямлі, надзеле і пад.). [Барановіч:] — Ніхто мяне з маёй зямлі не спора, на якой я спрадвеку сядзеў. ← Кузьма Чорны. На сваіх палосках [бацькі] сядзелі нядоўга. ← Анатоль Вялюгін.
3. Знаходзіцца ў стане бяздзейнасці, нічога не рабіць. Мама крыху вальнейшая, але таксама не сядзіць без справы, увесь час завіхаецца. ← Яўген Васілёнак. — А чаго ж вы [старшыня] марудзіце? Людзі колькі балот асушылі, а вы седзіце, — папракнуў Андрэй. ← Ігнат Дуброўскі.
4. звычайна за чым, на чым, над чым. Быць занятым чым-н., займацца чым-н., знаходзячыся ў сядзячым стане. Сядзець за абедам. ▪ Але было пазнавата, каб сядзець за чарцяжамі. ← Уладзімір Шыцік. Хлопец, стоячы перад лаўкай, гаварыў: — Валодзя — трактарыст, ого! Я ў яго ўсю вясну на прычэпе сядзеў. Мы суседзі. ← Янка Брыль. Я надоўга ў бакоўцы Памкнуўся адзін. Мне — сядзець над праектам І днём і ўначы. ← Аркадзь Куляшоў. // размоўнае слова Наогул быць занятым чым-н. Сядзець на выдачы кніг. ▪ Да вайны Дуся сядзела на кадрах мінскай фабрыкі «Камунарка». ← Алена Васілевіч. [Унук:] — Сядзіш толькі на званках і на паперах. Тое давай, тое не давай. ← Іван Пташнікаў. // размоўнае слова Займаць якую-н. пасаду, выконваць якія-н. абавязкі; служыць дзе-н. Чалавек сядзіць у старастах па партызанскаму загаду. ← Міхась Лынькоў. [Мікалай Васільевіч:] — Я працаваў у сталіцы. Высока сядзеў. Паперы рассылаў, па тэлефоне камандаваў. ← Леанід Гаўрылкін.
5. Быць у зняволенні; быць пазбаўленым свабоды. Сядзець у турме. Сядзець на гаўптвахце. ▪ Толькі Ганку вясна не радавала. Бацька ўсё яшчэ сядзеў у астрозе. ← Ядвіга Бяганская. З таго часу Якуб з Санькам сядзяць у халоднай. ← Алесь Якімовіч. [Дазорац:] — А завошта ж сядзіць твой бацька? [Паўлік:] — Не ведаю, дзядзечка, ведаю толькі, што ён не вінаваты. ← Васіль Сташэўскі. Хадзіла тады Макарыха пад Полацк у той страшны лагер, але Васіля не знайшла. .. Дзе ты там знойдзеш чалавека, калі ў лагеры сядзела можа тысяч дваццаць. ← Алесь Асіпенка. // Быць змешчаным куды-н. (пра жывёл, птушак). Канарэйка сядзела ў клетцы. Сабака сядзеў на прывязі. // Быць вымушаным прытрымлівацца якога-н. рэжыму, абмяжоўвацца чым-н. Сядзець па дыеце. Сядзець на пайку. ▪ [Сымон:] — Парсюка сабе закалю, каб не сядзець на нішчымніцы. ← Аркадзь Чарнышэвіч. Саша, якая .. заўсёды абражалася, калі ёй што-небудзь падобнае прапаноўвалі, узяла гэтае сала, бо брала не для сябе, а для ўсёй сям'і, якая сядзела на адной бульбе. ← Іван Шамякін. // размоўнае слова Не мець чаго-н., быць без чаго-н. неабходнага. Сядзець без грошай. ▪ [Дзееў:] Вы разумееце, я сяджу без хлеба, але працаваць да іх [немцаў] не іду. ← Алесь Кучар. Хоць не сядзелі без жытла, Але рашылі вось як: Каб жыць паводдаль ад сяла І ад людзей паводдаль. ← Казімір Камейша.
6. (1 і 2 асоба дзеяслова не ўжыв.). Знаходзіцца, размяшчацца дзе-н. Направа і налева сядзяць хутары, моцныя, каменныя, як крэпасці. ← Янка Маўр. Гэта быў вельмі стары дом. Вокны яго сядзелі нізка, амаль пры самай зямлі, мезанін перакасіўся. ← Лідзія Арабей. Велічэзная галава [Уолтэра] шчыльна сядзела на яго круглых плячах, твар быў прадаўгаваты, энергічны, са сцятымі, сухімі губамі. ← Мікола Гамолка. З чорнажоўтым каптурыкам, на тоўстай ножцы сядзіць баравічок. ← Іван Навуменка. / Пра вочы. Шэрыя вочы, якія глыбока сядзелі пад пакатым ілбом, выражалі сумленнасць і дабрату. ← Уладзімір Федасеенка. // Быць, мецца на паверхні чаго-н. Праз праваленую столь і разбураную страху на .. [ложак] заўсёды лілі дажджы, і ржа на ім сядзела шышкамі. ← Кузьма Чорны. // пераноснае значэнне Глыбока таіцца ў кім-, чым-н.; караніцца дзе-н. (пра схільнасці, думкі, звычкі і пад.). Дзяўчына... ведама, дзяўчына — Хто там згадаў, што ў ёй сядзіць. ← Янка Купала.
7. (1 і 2 асоба дзеяслова не ўжыв.) Глыбока ўпіўшыся куды-н., аставацца там. Левая нага была раструшчана ў калене, асколак сядзеў глыбока ў сцягне. ← Алена Васілевіч. Нарэшце, сазан, у якога ў хрыбце сядзелі маленькія вострыя восці Вано, знямогся, і тады Іліко .. схапіў свае восці і ўдарам пад жабры дакончыў рыбіну. ← Эдуард Самуйлёнак. // Быць пакінутым дзе-н., не ўбраным (пра расліны). У аўтобусе ўчора гаварылі пра маразы, якія, нарэшце, пачнуцца, дык трэба спяшацца дамоў — у .. [бабкі] на гародзе яшчэ сядзелі ў зямлі буракі. ← Іван Чыгрынаў. // Быць пасаджаным у зямлю, але не расці. Прыняцца яблынька прынялася. Год сядзіць, другі, а не расце. ← Рыгор Ігнаценка.
8. Хавацца ў засадзе, тайна размяшчацца дзе-н. А скуль даведаліся яны [жаўнеры], Дзе мы [паўстанцы] сядзім? ← Змітрок Бядуля. Усю мінулую восень немцы сядзелі на гарадзішчы, на Заглініцкім узгорку, а нашы стаялі пад гарой. ← Іван Сяркоў. / у пераноснае значэнне ужыв. Мне ўспамінаецца, як гаварыў настаўнік, што ў сельсавеце доўгі час сядзелі кулакі. ← Янка Скрыган.
9. (1 і 2 асоба дзеяслова не ўжыв.). Быць змешчаным куды-н. для выпякання, апрацоўкі. Пірагі .. ужо сядзелі ў печах. ← Змітрок Бядуля.
10. (1 і 2 асоба дзеяслова не ўжыв.). Размяшчацца на фігуры пэўным чынам, быць надзетым тым ці іншым чынам; ляжаць. Касцюм сапраўды быў пашыты з густам і сядзеў добра. ← Уладзімір Карпаў. Яшчэ новая пілотка была як пажаваная, сядзела на патыліцы. ← Іван Грамовіч.
•••
Вось дзе сядзіць хто-што — выраз нездаволенасці, прыкрасці, злосці і пад., які звычайна суправаджаецца жэстам з указаннем па галаву, шыю, карак (пра каго-, што-н., што прычыняе клопаты, непрыемнасці і пад.).
На куце сядзець — знаходзіцца, быць па покуці як ганаровы, пачэсны госць (на вяселлі).
Седма (поседам) сядзець — а) сядзець доўгі час, не ўстаючы; б) знаходзіцца дзе-н. неадлучна, не выязджаючы, не выходзячы.
Сядзець злажыўшы (склаўшы) рукі — сядзець без справы, нічога не робячы.
Сядзець каменем (камяком) — цяжка ператраўляцца (пра страву).
Сядзець крукам — вельмі старанна рабіць што-н. (звычайна седзячы). [Таня:] — Квартал жа закончыўся, справаздачнасць складаем, цэлымі днямі сядзім крукам. ← Аркадзь Марціновіч.
Сядзець на зямлі — займацца сельскай гаспадаркай, земляробствам.
Сядзець на карку чыім (шыі чыёй), у каго — знаходзіцца, быць на ўтрыманні каго-н., жыць на сродкі каго-н., стаць клопатам для каго-н.
Сядзець на тэлефоне — пастаянна знаходзіцца ля тэлефона, перадаючы або прымаючы якія-н. звесткі, чакаючы чаго-н.
Сядзець на чамаданах — склаўшы ўсе рэчы, чакаць ад'езду.
Сядзець на чужым хлебе — быць на чыім-н. утрыманні.
Сядзець на яйках — выседжваць птушанят (пра птушак).
Сядзець пад замком — быць замкнутым дзе-н.; быць пад арыштам.
Сядзець рот замазаўшы — маўчаць, не адважыцца сказаць слова.
Сядзець у гразі — брудна, неахайна жыць.
Сядзець у дзеўках — доўга не выходзіць замуж.
Сядзець у пячонках у каго — вельмі непакоіць, хваляваць каго-н., дапякаць каму-н.
Сядзець як багародзіца (у іранічным сэнсе) — нічога не рабіць, сядзець склаўшы рукі, ні на што не рэагуючы.
Сядзець як мыш пад венікам (пад мятлою) — весці сябе (сядзець) вельмі ціха, каб не звярнуць на сябе чыёй-н. увагі.
Цвіком сядзець; сядзець як цвік — пра неадчэпную думку, пытанне.
Чорт сядзіць у кім гл. чорт.