Drukarnik™ вылучае b-варыянты і пазабазавае.
Ці дапушчальна правяраць ТСБМ-1984 па правілах-2010?
біць, б'ю, б'еш, б'е; б'ём, б'яце; загадны лад бі; незакончанае трыванне
1. каго. Наносіць удары каму-н. з мэтай прычыніць боль; збіваць. Біў-біў Іван ведзьму, пакуль яна прасіцца не пачала. ← Алесь Якімовіч. // Хвастаць чым-н. гнуткім. Высокі авёс біў дзяўчынку мяцёлкамі па твары і руках, асыпаўся ў кошык. ← Іван Сіняўскі. Пальцы рукі нецярпліва перабіралі лазовы дубец, якім .. [афіцэр] раз-поразу біў па халявах ботаў. ← Міхась Лынькоў.
2. каго-што. Вынішчаць, забіваць (пра людзей). // Забіваць на паляванні (пра жывёл). Адны па пушчах і лясах Звяроў лавілі, білі. ← Максім Танк.
3. каго-што. Перамагаць каго-н.; наносіць паражэнне. [Дзядзька:] — Цябе [Цімоха] яшчэ .. і заваду на свеце не было, як я яго, германца, біў. ← Янка Брыль. [Талаш:] — Мы звяжам тут рукі панам,.. будзем нападаць на іх абозы,.. без літасці біць таго, хто будзе стаяць за паноў. ← Якуб Колас.
4. пераноснае значэнне; каго-што. Весці барацьбу з кім-, чым-н., накіроўваць сваё дзеянне супраць каго-, чаго-н. І вашы [Маякоўскага] вершы Зноў дакладна б'юць Па мордах розных чэрчыляў і клеяў. ← Пімен Панчанка. [Радзевіч Варанецкаму:] — Але май на ўвазе: дэмагогаў трэба біць фактамі! ← Ігнат Дуброўскі. // Прычыняць непрыемнасці, прымушаць перажываць. Нават самыя збітыя, газетныя выразы з .. [Бародкавых] вуснаў гучэлі са сваёй першароднай сілай — пранікнёна, свежа і моцна, словы білі, як камяні. ← Іван Шамякін.
5. Стукаць, удараць. [Людзі] пабеглі да акна і пачалі біць па яго жалезных кратах. ← Міхась Лынькоў. Конь бяжыць, капытом зямлю б'е. ← Алесь Якімовіч. [Качкі] таксама не могуць лётаць, а толькі плаваюць і пры гэтым хутка, і гучна б'юць па вадзе крыламі. ← Янка Маўр. // Парывіста, моцна ўдараць у што-н. (пра хвалі, дождж, вецер і пад.). Вецер свістаў у вушах, калючыя і гарачыя сняжынкі білі ў твар. ← Барыс Мікуліч. Хвалі білі ў бераг усё часцей і часцей. ← Аляксей Кулакоўскі. / у безасабовая форма ужыв. Часам.. трапляліся глыбокія лагі, і .. [Марта з Паўлам] абавязкова заглядалі ў іх — адтуль, як з сутарэння, біла пранізлівым холадам. ← Міхась Вышынскі. // Рэзка, моцна дзейнічаць на пачуцці чым-н., імкліва пранікаць куды-н. (пра святло, гарачыню, пах, гукі і пад.). Першакурсніца Люда Нагорная.. прыплюшчыла вочы, бо вельмі ветлівы фатограф даволі нахабна біў ёй у твар святлом. ← Янка Брыль. Праз шчыліну ў сцяне ў вочы біў тонкі сонечны прамень. ← Сяргей Грахоўскі. Плынь гарачага паветра ішла сюды і біла горача ў твар. ← Кузьма Чорны. У нос б'е едкі кіслы тытунь: дыму поўна хата, як зачыніць. ← Іван Пташнікаў.
6. у што. б'ючы чым-н. аб што-н., утвараць стук, звон, гул і пад. Біць у рэйку. ▪ Пятрусь Кравец, званар, сядзеў на званіцы, дзержачы ў руках вяроўку, і зрэдку біў у звон. ← Якуб Колас. А дзядок нейкі крычаў «горка» І з захапленнем у бубен біў. ← Кастусь Кірэенка.
7. што і без дапаўнення Гучаць, вызвоньваць, званіць. У чыстым пакоі прахрыпеў насценны гадзіннік і пачаў біць. ← Мікола Лобан. б'юць крамлёўскія куранты на Спаскай вежы. ← Павел Кавалёў. Гарманісты іграюць, нібы на вяселлі, Бубны б'юць, маладыя гучаць галасы. ← Аркадзь Куляшоў.
8. Быць у пастаянным рытмічным руху; пульсаваць (пра сэрца, кроў). Сэрца моцна біла ў грудзях. ← Уладзімір Дамашэвіч.
9. Страляць, абстрэльваць. Артылерысты пачалі біць .. простай наводкай. ← Кузьма Чорны. Камсамолачка Дарота! Пойдзем разам ваяваць, — Буду біць я з кулямёта, Ты — патроны падаваць. ← Кандрат Крапіва. // Страляць (пра зброю). Захліпаліся нямецкія кулямёты.. Білі яны трасёрамі. ← Іван Шамякін.
10. што. Разбіваць, ламаць. Па гаршку цаляць не буду: Я ж не дурань біць пасуду. ← Кандрат Крапіва.
11. Выцякаць імклівым струменем; вылівацца з сілай. Ракой, фантанамі з зямлі б'е нафта. ← Янка Купала. Каля самага берага б'е з-пад зямлі крыніца з серабрыстай сцюдзёнай вадой. ← Віталі Вольскі. Я вылез з-пад .. [каня] і бачу: пярэднія ногі перабіты, кулямётная чарга прашыла таксама жывот. Адусюль б'е кроў. ← Рыгор Няхай. Сервант насцеж, шыфаньер насцеж, усе футаралы на падлозе, з крана вада б'е, на абрусе лужына, дзверы не зачынены, — цэлы пагром! ← Вісарыён Гарбук. // З сілай вырывацца, шугаць (пра полымя). Бушуе, б'е полымя ўвысь, Выкідвае дым. ← Якуб Колас. // пераноснае значэнне Выбівацца (пра бурныя, поўныя невычарпальнай сілы праявы энергіі). Са Смольнага, дзе — біла плынь імкненняў, Дзе браў раўненне пераможны клас, Ён [Ленін] справы новых бачыў пакаленняў. Ён бачыў нас. Ён добра бачыў нас. ← Кастусь Кірэенка. / у безасабовая форма ужыв. [Дзяўчат] ахапіў працоўны запал, ад іх біла маладосцю, здароўем, натхненнем, азартам. ← Аляксей Карпюк. // пераноснае значэнне Свяціцца, выяўляцца (пра пачуцці). Эх, сонечная раніца, Цямней ты нам за ноч! Маўчалі людзі хмурыя, А помста біла з воч. ← Пімен Панчанка.
12. каго-што. размоўнае слова Трэсці (пра хваробу, хваляванне, страх і пад.). Ад ранішняй вільгаці і страху .. [Сашу] пачала біць ліхаманка. ← Іван Шамякін. Дым лезе ў вочы, цябе б'е кашаль, але ты трымаешся. ← Уладзімір Шахавец. Шуру, нягледзячы на цёплы кажух, білі дрыжыкі. ← Іван Навуменка.
13. У спартыўных гульнях — удараць па чым-н., кідаць што-н., імкнучыся папасці. Біць па варотах.
14. што. Прабіваць; свідраваць, капаць. Мы білі штольні дынамітам. ← Алесь Звонак. Апошняя куля трапіла ў бутлю, прызначаную для людзей, якія заўтра павінны былі пачаць біць студню на Кагутовай сядзібе. ← Уладзімір Караткевіч.
15. Убіваць, заганяць, забіваць. Білі ў дно рачное палі, Клалі бэлькі і брусы. ← Аляксей Зарыцкі.
16. Раздзяляць на больш дробныя часткі. Яшчэ зранку, на досвітку, пайшоў наш дзядзька на рум біць калоды. ← Якуб Колас. Людзі бачылі, што за горадам, дзе кладуць новую шашу, паміж малатабойцаў, што білі каменне, ёсць адзін вельмі малады. ← Кузьма Чорны.
17. што. У некаторых рамёствах — вырабляць пэўным спосабам. Біць масла. Біць валёнкі.
18. У гульні ў шахматы, шашкі — браць фігуру праціўніка. Дошка малая, ды і манеўранасць шашак абмежавана жорсткімі правіламі: хадзіць толькі ўперад, біць абавязкова! ← часопіс «Маладосць». // У картачнай гульні — выйграваць, раскрываючы большую карту. Біць козырам.
•••
Байды біць — пазбягаць работы, займацца глупствам.
Бібікі (лынды) біць — гультаяваць, бяздзейнічаць; займацца пустымі справамі.
Біць адбой — а) даваць сігнал на спыненне якога-н. дзеяння; б) адмаўляцца ад свайго рашэння, думкі; адступаць ад свайго намеру. На начальніка з раёна як хто халоднай вады цэбар узліў. Пачаў біць адбой. ← Кузьма Чорны.
Біць з гарматы па вераб'ях — тое, што і страляць з гарматы па вераб'ях (гл. страляць).
Біць крыніцай — бурна развівацца, квітнець. Як толькі пачыналася раніца, у заезджым доме Гірша Дрэйзіна пачынала крыніцаю біць жыццё. ← Кузьма Чорны.
Біць на што — імкнуцца да чаго-н., дамагацца чаго-н. Біць на вонкавы эфект.
Біць па кішэні — уводзіць у вялікія выдаткі.
Біць паклоны — пры малітве рабіць нізкія паклоны; нізка кланяцца.
Біць трывогу — а) даваць сігналы аб небяспецы або нападзе ворага; б) заклікаць да барацьбы супраць каго-, чаго-н.; звяртаць увагу на пагрозу чаго-н.
Біць у вочы — быць прыкметным, прыцягваць увагу.
Біць (сябе) у грудзі — а) біць сябе кулаком у грудзі, запэўніваючы ў чым-н.; клясціся, запэўніваць у чым-н. — Я — сацыяліст-рэвалюцыянер, — б'е сябе ў грудзі аграном. ← Алесь Якімовіч; б) біць сябе кулаком у грудзі ў роспачы; каяцца ў чым-н.
Біць у званы — а) балбатаць, малоць языкамі, пустазвоніць; б) тое, што і біць у набат.
Біць у (адну) кропку — накіроўваць увагу, словы, дзеянні на што-н. адно.
Біць (пляскаць) у ладкі (далоні) — удараць далонню аб далонь; адбіваць такт. — А, дзядзька, дзядзечка, саколік! Насып мне ягад у прыполік! — Дай мне дубец! — А мне дай вуды! — крычаць малыя шалапуды, Бягуць і скачуць, б'юць у ладкі... ← Якуб Колас.
Біць у лёт — тое, што і страляць у лёт (гл. страляць).
Біць у набат — а) пры дапамозе звана склікаць людзей з выпадку бедства; б) выклікаць трывогу, звяртаць увагу грамадства на што-н.
Біць (даваць) у нос — пра востры, едкі пах чаго-н.
Біць у хамут — рэзка рэагаваць, выяўляючы крыўдлівасць.
Біць у цэль (міма цэлі) — а) пападаць (не пападаць) у цэль; б) дасягаць (не дасягаць) патрэбнага выніку.
Біць (ліцца) цераз край — праяўляцца з вялікай сілай (пра пачуцці, энергію і пад.).
Біць чалом — а) прасіць каго-н. аб чым-н. [Гаруноў:] — Не буду чалом біць і не буду прасіць, каб мяне не паміналі ліхам. ← Ігнат Дуброўскі; б) пачціва кланяцца каму-н., вітаць каго-н. Зямля мая! Мой дом, мой хлеб адзіны, Я вечна твой, я б'ю табе чалом. ← Леанід Дайнека.
З-за вуха біць — гаварыць прама, рэзка.
Ногі біць — натруджваць ногі працяглай і дарэмнай хадзьбою.
Час б'е чый або каго-чаго — а) надыходзіць, набліжаецца канец; б) надыходзіць час што-н. рабіць.
Язык аб зубы біць — гаварыць пустое; малоць языком.
Як у бубен біць — жыва і настойліва перадаваць якую-н. чутку, гаварыць у адзін голас пра што-н.