Drukarnik™ вылучае b-варыянты і пазабазавае.
Ці дапушчальна правяраць ТСБМ-1984 па правілах-2010?
быць, цяперашні час няма, акрамя 3 асоба дзеяслова адзіночны лік л. ёсць; прошлы час быў, была, было; былі; будучы час буду, будзеш, будзе; загадны лад будзь; незакончанае трыванне
I. У самастойнай функцыі:
1. Жыць, існаваць, быць у наяўнасці. Вось так жыў-быў ды сплыў чалавек. ← газета «Літаратура і мастацтва». [Ліда] заплакала — ціха, наўзрыд... — Ой, Андрэй мой, .. каб ты сёння быў, каб ты бачыў!.. ← Янка Брыль. Дзе тут [у тайзе] будуць тыгры ці мядзведзі! Зайца — і таго, брат, пашукай. ← Артур Вольскі. // Мець месца; бытаваць. [Зося:] — Я яму [бацьку] сказала, што не трэба думаць шмат пра тое, што было і што больш не вернецца ніколі. ← Кузьма Чорны.
2. Утрымлівацца на працягу нейкага часу. Сёння свеціць сонца. І гэта вельмі добра! А то вось хутка зноў будзе восень — холад, дажджы... ← Янка Брыль.
3. Прысутнічаць, знаходзіцца. Здавалася б, у гэтай хаце, Збуцвелай, згорбленай, старой, Павінен дзед быць на палацях, Мудрэц з сялянскаю душой. ← Якуб Колас. [Баляслаў:] — Чаму вы [Нахлябіч] думалі, што я дзе далёка? Дзе ж я магу быць? ← Кузьма Чорны.
4. Рабіцца, здарацца. Маруся любіла шмат і весела смяяцца. Так было дома і ў школе, так было пасля і на працы. ← Янка Брыль. Было гэта з Ладымерам Стальмаховічам зімою. ← Кузьма Чорны. // Узнікаць, з'яўляцца на свет.
5. Прыходзіць, прыязджаць, прыбываць куды-н.; наведваць каго-н. [Зося:] — Бывай здарова, Галенка. Будзь у нас улетку... ← Кузьма Чорны. [Жлукта:] Калі Антон Макаравіч без мяне прыйдзе, скажы, што я праз паўгадзіны буду. ← Кандрат Крапіва.
6. 3 асоба дзеяслова адзіночны лік будзе. Ужываецца ў значэнні цяперашняга часу: ёсць, маецца (пры ўмоўным азначэнні колькасці). Яму ўжо будзе гадоў сорак. Да лесу будзе метраў трыста.
II. У функцыі дапаможнага дзеяслова ўжываецца:
1. У значэнні звязкі паміж дзейнікам і іменным выказнікам (у цяперашнім часе апускаецца, але часам ужываецца ў кніжнай мове ў 3 ас. адз.). [Кабета] была яшчэ зусім маладая, але на твары яе ляжаў адбітак перажытага. ← Кузьма Чорны. Дык служыце ж людзям, Родныя бары: Мы былі і будзем Тут гаспадары. ← Якуб Колас. // З формай творнага склону назоўнікаў. [Рыта:] — Я яго [Буйскага] тры гады ведаю, яшчэ калі ён студэнтам быў. ← Іван Шамякін.
2. Для ўтварэння складаных форм залежнага стану. Станкі былі шчыльна адгароджаны адзін ад аднаго габляванымі дошкамі. ← Макар Паслядовіч.
3. Для ўтварэння формы будучага часу абвеснага ладу з неазначальнай формай дзеяслова незакончанага трывання. [Крушынскі:] — Вы мне, таварыш Кавалькевіч, толькі прыемнасць зробіце, калі са мною пра гаспадарку гаварыць будзеце. ← Змітрок Бядуля.
4. Для ўтварэння формы будучага складанага часу. Піянер, ты будзь гатоў Падтрымаць сваіх сяброў! ← Якуб Колас.
5. У форме будучага часу ў значэнні звязкі цяперашняга часу. — Хто вы будзеце? — спыталіся яе [кабету]. ← Кузьма Чорны.
6. У саставе складанага прошлага часу. [Мікуць] некалькі гадзін прасядзеў у канторы, куды пайшоў быў Костусь ад сталярскай работы. ← Кузьма Чорны.
•••
Будзь (бывай) здароў — развітальнае нежаданне аставацца здаровым.
Будзь ласкавы — калі ласка.
Было ды сплыло — пра тое, што было, ды не вернецца.
Было ні было — гаворыцца перад тым, як адважыцца на які-н. рызыкоўны крок.
Быць на варце — ахоўваць, абараняць што-н.
Быць на віду — звяртаць на сябе ўвагу сваім удзелам, прысутнасцю.
Быць на вышыні — быць на ўзроўні патрабаванняў.
Быць на кароткай назе з кім — быць у добрых, сяброўскіх адносінах з кім-н.
Быць на розных берагах — тое, што і апынуцца на розных берагах (гл. апынуцца).
Быць на роўнай назе з кім — як роўны з роўным.
Быць на сваім беразе — цвёрда прытрымлівацца сваіх перакананняў.
Быць на сёмым (дзесятым) небе — перажываць, адчуваць вялікую радасць.
Быць над абцасам у каго — знаходзіцца ў поўнай залежнасці ад каго-н.
Быць пад мухаю — быць п'янаватым.
Быць парушынай у воку — перашкаджаць каму-н. сваёй прысутнасцю, наяўнасцю.
Быць (стаяць) у баку ад чаго — не мець ніякага дачынення да чаго-н., не ўдзельнічаць у чым-н.
Быць у выйгрышы — а) выйграць у якой-н. азартнай гульні; б) мець карысць, выгадаць для сябе што-н.
Быць у долі — аб удзеле ў якой-н. справе, прадпрыемстве.
Быць у дружбе з кім — дружыць з кім-н.
Быць у крыўдзе на каго — крыўдзіцца на каго-н.
Быць у ласцы ў каго — мець чыю-н. спагаду, падтрымку.
Каб і духу твайго (яго, яе, вашага, іх) не было дзе — патрабаванне неадкладна выйсці каму-н. адкуль-н.
Каб нагі тваёй (яго, яе, вашай, іх) не было дзе — пра катэгарычнае нежаданне бачыць каго-н. дзе-н.
Каб непанадна было каму — каб не ўзнікла жадання і далей так рабіць.
Каб табе (яму, ёй, вам, ім) пуста было — ужываецца для выказу лёгкай незадаволенасці чыімі-н. дзеяннямі.
Мае быць гл. мець.
Макавага зярнятка (макавай расінкі) у роце не было — нічога не еў, не піў.
Нагі маёй не будзе дзе — ужываецца для выказу крыўды на каго-н., нежадання бываць дзе-н.
Нагі тваёй (яго, яе, вашай, іх) не будзе дзе — аб нежаданні бачыць каго-н. дзе-н.
Не было клопату (бяды) — пра нечаканую і непрыемную справу, вестку і пад.
Не можа быць! гл. магчы.
Не можа быць (і) гаворкі гл. магчы.
Не ў гнеў (крыўду) хай будзе сказана — не трэба злавацца за сказанае.
Так і быць — згода, няхай будзе так.
Што будзе, тое будзе — аддацца на волю лёсу.
Як бы там (што б там) ні было — нягледзячы ні на што, пры любых умовах.
Як мае быць гл. мець.