Drukarnik™ вылучае b-варыянты і пазабазавае.
Ці дапушчальна правяраць ТСБМ-1984 па правілах-2010?
чуць1, чую, чуеш, чуе; незакончанае трыванне
1. каго-што, з дадан. сказам. Успрымаць, адрозніваць гукі, шумы і пад. пры дапамозе органа слыху. Грабцы — дзяўчаты, маладзіцы — Штораз варушацца жывей, Бо чуюць голас навальніцы, А хмары сунуцца бліжэй. ← Якуб Колас. Стаіць [Іван пад дубам].., аж чуе — пішчаць на дубе ў гняздзе птушаняты. ← Алесь Якімовіч. // Успрымаць слыхам (размову, выказванне і пад.), разумеючы, усведамляючы сэнс. — Нешта наш настаўнік больш жвавым зрабіўся, — чуў Мікола шэпт сярод дзяўчат. ← Змітрок Бядуля. [Галасы:] — Брава! — Наша ўзяло! — «Светлы шлях» перамог! [Пытляваны:] Мы яшчэ не чулі слова маладой. [Насця:] Дапамажы, мама! Не ведаю, што мне сказаць на гэта. ← Кандрат Крапіва.
2. без дапаўнення Мець слых. Мы ўжо давай паказваць немцу знакамі, што чалавек глухі, не чуе, што мы ўжо, калі гэтак трэба, то самі яго пазавём. ← Аляксей Кулакоўскі.
3. аб кім-чым, пра каго-што і з дадан. сказам. Мець якія-н. звесткі, паведамленне ведаць з размоў, чутак пра каго-, што-н. [Бывалы:] — Я прыйшоў да вас таму, што чуў, быццам у вас ёсць атрад. ← Іван Новікаў. Партызаны пыталіся, мо чулі танкісты пра сваякоў, родных, абменьваліся адрасамі. ← Іван Грамовіч. Ён жа [камбат] быў чалавекам, Сябрам быў нам усім... І амаль чвэртку веку Мы не чулі аб ім. ← Пятро Прыходзька.
4. каго-што і чаго. Успрымаць, пазнаваць шляхам адчування; адчуваць. Не чуць абмарожанага пальца. ▪ Нарэшце па віхрах, па сцюжы Заглянуў вясенні прасвет; Ці чуеш, ці бачыш, мой дружа, Як іншым, як лепшы стаў свет? ← Янка Купала. Накурылі [госці], не чулі дыму і не расчынялі дзвярэй. ← Іван Пташнікаў. // Прадчуваць, здагадвацца. [Бабуля:] — А Туман [сабака] наш — разумнік. Чуе разлуку. Увесь дзень не адыходзіць ні на крок. ← Георгій Шыловіч. — Нашы прыйдуць. Сэрца маё чуе гэта, — .. [Таня] паднялася. ← Іван Шамякін. Чуюць восень і шпачкі, што статкам кружацца над іржышчам. ← Сцяпан Александровіч. // размоўнае слова Распазнаваць чуццём (пра жывёл). [Нарушэвіч:] — Сабакі ў гаспадара чуткія — воўка чуюць за вярсту, паганых людзей — за дзесяць. ← Міхась Машара. — [Сабака] некага чуе! — нагнуўшыся і разглядаючы прымятую траву на месцы бойкі, сказаў лейтэнант. ← Валянцін Зуб. А тут жа, крыху ніжэй, .. [конь] бачыць і чуе нюхам смачную дзяцеліну — маладую, свежую. ← Алесь Якімовіч.
5. (са словам «сябе»). Мець тыя ці іншыя (фізічныя, псіхічныя) адчуванні. Васіль усё ж чуў сябе ніякавата, чужым і... чакаў адно той пары, калі можна будзе, не рызыкуючы прыстойнасцю, вырвацца сабе на волю. ← Іван Мележ. [Зося] цяпер пачала зусім чуць сябе тут [у Сегенецкіх] як да часу. ← Кузьма Чорны.
6. у знач. пабочнае слова чуеш (чуеце). размоўнае слова Ужываецца, каб падкрэсліць сказанае, як настойлівае ўказанне, патрабаванне. Добрай раніцы, сэрца народа, Добрай раніцы, горад-герой! Чуеш, нашы спяшаюць з Усходу, Бачыш, нашы навекі з табой. ← Анатоль Астрэйка. Не плач на ўроку, чуеш, Мілаевіч!.. ← Янка Сіпакоў.
7. у форме інфінітыў, у знач. выказнік Тое, што і чуваць. Ну, вось, здаецца, што ўсё ўжо разгледзеў. Перагарэлі смалістыя дровы. Чуць на дварышчы гамонка суседзяў. ← Максім Танк.
•••
Адным вухам (краем вуха) чуць — часткова, няпоўнасцю, няправільна чуць што-н.
І чуць не чуў — поўнае адмаўленне ад чаго-н.
На свае (ўласныя) вушы чуць; сваімі вушамі чуць — непасрэдна самому чуць што-н.
Не чуць душы ў кім — вельмі моцна, бязмежна любіць каго-н.
Не чуць зямлі пад сабой (пад нагамі) — быць у радасным, прыўзнятым настроі ад чаго-н.
Ні рук ні ног не чуць — моцна стаміцца.
Ног не чуць пад сабой — а) вельмі хутка бегчы. Жанкі ўрассыпную, ды драла. Не чуюць і ног пад сабою. ← Якуб Колас; б) вельмі стаміцца; в) быць важным або ў вельмі добрым настроі.
Носам чуць — вельмі добра, востра адчуваць, прадчуваць што-н.
Чуць дух чый — адчуваць чыю-н. строгасць, баяцца каго-н.
Чуць з трэціх вуснаў — не непасрэдна, праз некага.
Шнуры на сабе не чуць — быць вельмі распушчаным, сваволіць, рабіць што-н. шкоднае (звычайна пра дзяцей).
чуць2, прыслоўе і злучнік
1. прыслоўе Ледзь, трохі. Ветрык краскі чуць калыша, Травы шалясцяць. ← Якуб Колас. На .. [бацькавым] твары паказалася чуць прыкметная ўхмылка. ← Цішка Гартны. Зайшоўшы глыбей, .. [Маша] чуць прыўзняла сукенку, і Славік любаваўся яе прыгожымі каленямі з залатымі кропкамі радзімак. ← Іван Шамякін.
2. злучнік Ужываецца ў даданых часавых сказах у значэнні: як толькі, ледзь толькі. Чуць на небе зара Занімаецца, У курнай хаце мужык Падымаецца. ← Янка Купала. Толькі спрактыкаваны чалавек мог намацаць пад рудой тванню цвёрдую палоску насцілу. Чуць збочыў — і плюхнешся ў тарфяную калатушу. ← Іван Новікаў.
•••
Чуць дзень гл. дзень.
Чуць свет гл. свет.
Чуць-чуць — зусім нямнога.
Чуць што — як толькі штосьці здарыцца, пры ўсякім выпадку.